Freelancers hebben geen vaste contracten. 

Wel hebben ze soms vaste opdrachtgevers. Zoals ik al twaalf jaar met mijn columns bij deze krant of mijn presentatiewerkzaamheden bij radio 5, afgelopen anderhalf jaar. Geen ontslagbescherming voor freelancers dus. Zouden freelancers misschien voorzichtiger, schijnheiliger of banger zijn in het uiten van kritiek op hun opdrachtgever dan mensen in vaste dienst? Niet perse. Freelancers kunnen net zo kritisch zijn omdat ze immers niets te verliezen hebben.

Als kritiek bedoelt is om het ‘product’ of de bedrijfscultuur, het vertrouwen binnen de organisatie te verbeteren, kan niemand daar toch tegen zijn? Waarom wordt er dan toch krampachtig omgegaan met kritiek? Het wordt gladgestreken, goedgepraat of gebagatelliseerd of te persoonlijk opgevat terwijl het misschien vooral de bedrijfscultuur betreft. ‘Hij, zij, iedereen doet zijn best, toch?’, of ‘Het is altijd zo geweest en ik kan dit toch niet in mijn eentje veranderen’. Freelancer of vast dienstverband: zijn we allemaal niet bange schijters? Ondertussen wordt er wel volop geklaagd en geroddeld. Wie zijn de helden? De klokkenluiders, de zwijgers of de blijvers? Blijvers die intern niet zwijgen maar ook niet weglopen en zo beetje bij beetje de cultuur van binnenuit proberen te veranderen? En is er een verschil tussen misstanden in een bedrijf of een gesubsidieerde instelling? Bij de bouwfraude ging het om belastingontduiking, prijsafspraken, prijsopdrijving, kortom: de overheid flessen. Bij gesubsidieerde instellingen idem dito. Overheidsgelden zijn belastinggelden, opgebracht door de burger.

En is ondermaats presteren minder erg omdat zogenaamd iedereen zijn best doet? Waarom en wanneer zou iemand in moeten grijpen? De gangbare opvatting is dat iedereen loyaliteit is verschuldigd aan zijn broodheer, of je freelancer bent of in vaste dienst. Loyaliteit is een nobel streven. Gemakzucht, laksheid en lafheid niet. Lef in je eentje is niet altijd genoeg. Eén klok luidt minder dan twee. Of meer.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 18 mei 2012)

Joan Franka zal ons land vertegenwoordigen op het komende Eurovisiesongfestival. Joan Franka, alias Ayten Kalan is een ‘dubbelbloedje’. 

Haar vader Ali Kalan is overleden toen zij twee jaar oud was. Tijdens haar eerste bezoek aan Turkije wordt ze met open armen ontvangen als de verloren dochter en Joan zelf ervaart ‘Turkije als thuiskomen’. Terwijl op de achtergrond de clip van Joan wordt afgespeeld, becommentarieert de Turkse verslaggeefster dat Joan op het songfestival Nederland zal vertegenwoordigen maar dat ze natuurlijk ook Turks is. Dat ze geen Turks spreekt wordt haar vergeven, net als het feit dat ze nooit eerder een voet  in Turkije heeft gezet.

Ik ben altijd vóór Nederland; met sporten, het Songfestival: alles waar competitie een rol speelt. Behalve wanneer Nederland tegen Turkije uitkomt. Dan ben ik bij voorbaat gelukkig met welke uitslag dan ook. Opportunistisch? Misschien. Als Turkse Nederlander eet ik graag van twee walletjes.

Dat Joan haar lied in Turkije promoot, is zakelijk gezien heel verstandig. Nederland telt 17 miljoen inwoners en Turkije 80 miljoen. Je bent gek als je een potentiële ‘stemmarkt’ niet benut. De ervaring leert dat niet alleen Turken in Turkije maar ook de Duitse, Belgische en Nederlandse Turken meestal op de Turkse vertegenwoordiging stemmen. De Turks-Nederlandse  Ayten/Joan  maakt een reële kans om stemmen te pikken van de Turkse inzending. Niet omdat ze beter is. Waarom dan wel? Er is een discussie ontstaan over de afkomst van de 24-jarige zanger Can Bonomo. Is hij Joods of niet?

“Ik ben Turks, Joods zijn is een geloof. Muziek kent geen taal, religie of ras. Wij zijn al 540 jaar in dit land. Mijn achtergrond heeft niets te maken met religie, noch iets te maken met Israel. Ik ben een Turk en ik zal Turkije vertegenwoordigen.”

Een gotspe als Turken Joan wel in de armen sluiten en Can Bonomo niet. Mijn Turkse ‘ik’ schaamt zich. Mijn Nederlandse ‘ik’ is blij. Ik wil graag dat Nederland weer eens wint. Jammer voor Can Bonomo, maar als Turken in Turkije en daarbuiten zo met hem omgaan, verdienen ze niet te winnen.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 11 mei 2005)

Hoe zit het met de persvrijheid in Turkije? Sinds 2010 zitten 100 journalisten vast op verdenking van terrorisme. 

Onder Erdogan is de antiterreurwet (artikel 301) zo verruimd dat met deze wet iedereen, op elk moment verdacht gemaakt,afgetapt en gearresteerd kan worden.

Turken zijn trots. Turken zijn de neerbuigende houding en de beledigingen én het wachten op de EU zat.

Turkije zit al 50 jaar in de wachtkamer van de Europese Unie. In de poging om te voldoen aan de voorwaarden van de EU op het gebied van modernisering, democratie, stijging van welvaart en de mensenrechten heeft Turkije sinds de tachtiger jaren flinke sprongen gemaakt. Alle pogingen ten spijt, de Turken mochten niet toetreden tot de EU. Tot groot genoegen van de sterke anti-Turkije-lobby.

De progressieve partijen in Turkije telden toch hun zegeningen: de toetreding lukte misschien niet maar modernisering en democratisering van hun land wel. Toen Tayyip Erdogan (AKP) aan de macht kwam hielden de progressieven en intellectuelen hun hart vast: hoe gematigd ook, hoe moest het met de modernisering verdergaan met deze islamitische premier?

Het land bloeide en groeide, kreeg een grote groep nieuwe rijken, er is Koerdische televisie en vrouwen zijn voor de wet honderd procent gelijk aan mannen. Tayyip Erdogan is zelfs op een omslag afgebeeld als Hitler. Zoiets was 20 jaar geleden ondenkbaar. Dan werd je levenslang opgesloten.

En toch zitten met name criticasters van Erdogan vast. Hij tolereert geen kritiek.

Erdogan vertoont Poetin trekjes; weliswaar is hij wél eerlijk en democratisch gekozen door het volk maar qua regeerstijl is hij een broertje van Poetin. De economische groei en voorspoed van Turkije lijkt tot inperking van vele vrijheden te leiden en Erdogan speelt daar goed op in. Hoe arrogant en machtig leiders ook zijn; ze blijven gevoelig voor kritiek. Laat daarom de verhalen niet onverteld blijven.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 4 mei 2012)

Ik pak pen en papier (echt waar) en begin hem te ondervragen. Op zijn lijstje van ergernissen kom
ik, zijn vrouw, regelmatig voor maar de klaagkolom blijft leeg.

Ik daag hem uit, stel hem vragen, onder het mom van “ik ken mijn pappenheimer”pijnig ik mijn hersens maar ik moet toegeven dat ook ik echt niets kan verzinnen. Mijn lief klaagt nooit. Niet over anderen en ook niet over zijn leven. Zijn repliek op mijn zelfbeklag zoals “Mijn leven is saai. Ik sport te weinig. Ik lees te weinig. Ik ben te dik” is steevast: “Doe er wat aan.”

Des te voortvarender gaat hij aan de slag als hij een ergernis heeft. De voorwaarde is wel dat hij er zelf last van moet hebben; hij moet zich er goed aan ergeren. Met ons geklaag krijgen we die kapotte lamp niet gemaakt, het gras niet gemaaid of het ongeschilderde kozijn (al twee jaar) niet geverfd. Dan is het toepassen van “met honing vang je meer vliegen dan met azijn” de enige remedie. Dit terzijde.

Hij is geen klager maar een doener. De ergernissen op het maatschappelijke en politieke vlak pakt hij aan door te doneren, contributie te betalen, een lidmaatschap op te zeggen, bestuursfuncties te bekleden of te demonstreren; hoewel de laatste demonstratie waar hij aan deelnam tegen de oorlog in Irak was en wat bestuursfuncties betreft is het nóg verder terug: “Ik ondersteun jou toch?” Wat ik niet kan maar ook niet wil ontkennen. Achter een succesvolle vrouw staat soms echt een man.

Sommige mensen klagen hun leven lang over van alles en over ‘die anderen’, maar doen zelf niets. Dit gebeurt niet altijd door laksheid. Onzekerheid kan een oorzaak zijn of onterechte bescheidenheid: “ik heb niets te melden”, “zij zullen het wel beter weten”. Veel talenten gaan zo verloren. Jammer. Als wij onzeker waren zeiden onze ouders altijd: “Niemand heeft het in zijn moeders buik geleerd. Vort; ga het proberen, doen, je nek uitsteken en ja, soms kun je vallen.”

Ergeren is een vorm van betrokkenheid. Ergeren geeft een prikkel. Niemand zou die prikkel moeten negeren. Pak aan, wat je ergert.

Bij het schrijven van mijn column komt mijn lief mijn kamer binnen en leest over mijn schouder mee: “Erger je je niet dat ik mij aan jou erger?” zegt hij lachend. “Doe er wat aan.”

“Nee, jíj moet er wat aan doen. Anders krijg je Alzheimer.”

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 27 april 2012)

Twee jaar na de geboorte van mijn jongste kind en een behoorlijk overgewicht kon ik moeilijk volhouden dat ik nog last had van ‘zwangerschapsvet’. Maar als ik daarover klaagde hoorde ik steevast dat het er nu eenmaal bij hoorde: “Je bent nu moeder, daar kun je niets meer aan doen.”

Ik wilde toen en nu bewijzen dat het geen verloren zaak is om na zwangerschappen of als rolstoeler te vechten tegen overgewicht.

Dit soort opmerkingen werken als een extra stimulans om er tegen in te gaan. Maar hoe doe je dat als rolstoelgebruiker? Degenen die aanleg hebben, zoals ik, hebben extra pech bij invaliditeit. Ik had een banketbakkerij kunnen beginnen met de bonbons en baklava’s die ik heb gekregen als troost dat ik verlamd op een ziekenhuisbed lag. De eerste twee jaar heb ik het heel goed volgehouden. Niets is verleidelijker dan jezelf te troosten met eten en drinken als je pijn en verdriet hebt. Erger is het jezelf te dik voelen.

“Hoe gaat het met je?”

“Goed. Helaas wel aangekomen.”

“Maar daar kun jij toch niets aan doen, jij zit de hele dag.”

Jij wel vetzak, denk ik, maar ik zeg het niet.

Of het nou overgewicht is of iets anders, als je niet lekker in je vel zit, heb je de neiging je terug te trekken in je coconnetje. Feestjes, recepties ga je vermijden. Hoe minder je onder mensen komt hoe minder reden aan je uiterlijk te werken, maar je hebt wel troost nodig, dus ga je meer eten en drinken en zo is het cirkeltje rond en jij tonnetje rond.

Nu ben ik in 4 maanden alle kilo’s kwijt, die ik in de afgelopen twee jaar was aangekomen. Het mag nog veel slanker, maar gelukkig net genoeg en net op tijd om in een galajurk bij de Koningin op het Staatsbanket te verschijnen. Niet het afvallen maar volhouden is het probleem.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 20 april 2012)

En dit zo kort voor zijn bezoek aan Nederland. Op uitnodiging van Hare Majesteit de Koningin komen de president van Turkije, Zijne Excellentie Abdullah Gül en zijn echtgenote van dinsdag 17 tot en met donderdag 19 april 2012 voor een staatsbezoek naar Nederland. Dit jaar is het 400 jaar geleden dat Nederland en Turkije diplomatieke banden met elkaar aangingen. Beide landen geven hier op economisch, diplomatiek en cultureel niveau invulling aan.

Als cabaretière en columniste krijg ik regelmatig leuke, interessante of eervolle uitnodigingen. 

Sommige betreffen kritische conferenties over heikele onderwerpen. Zo ligt er een uitnodiging voor de Internationale Dag van de Persvrijheid: “Turkije en Mexico: twee landen waar meer verhalen onbekend blijven dan verteld worden. Uiteenlopende situaties in deze landen zorgen ervoor dat onafhankelijke informatie schaars is en vele verhalen onverteld blijven. Het beeld dat wij van de situatie in deze twee landen hebben is een puzzel waarvan vele stukjes missen….”

Uitnodigingen namens de Koningin worden telefonisch gedaan. Ik ben aangenaam verrast als de dame aan de lijn haar naam en inleidende zin eindigt met “…Paleis Noordeinde, een uitnodiging namens de Koningin.” Ter ere van dat bezoek wordt er een staatsbanket aangeboden in het Paleis op de Dam.

Bij eerdere uitnodigingen door Het Koninklijke Huis – waaronder een optreden voor de Appeltjes van Oranje in Paleis Noordeinde – waren mijn eerste gedachten:

“Kan ik? Check.

Heb ik een geschikte lange jurk? Check.

Heeft lief een geschikt pak? Check.

Het is ongepast om op een staatsbezoek met de President van welk land dan ook over politiek of persvrijheid te praten. Check.”

Maar nu was mijn eerste en enige gedachte: Hoe kan ik de Koningin zonder woorden vertellen hoe zeer ik met haar verdriet over haar zoon mee leef? Ik mag niets zeggen of vragen over prins Friso maar heel mijn moederhart leeft mee. Na een val had mijn zoon een gescheurde lever, even was er sprake van een levensbedreigende, kritieke toestand. De Koningin zelf nota bene informeerde (een jaar na dato!) naar de gezondheid van mijn zoon; of het weer helemaal was goed gekomen. Ik heb haar netjes geantwoord en oprecht bedankt. Toen vertelde ik dat ik zeer recent háár zoon, prins Friso had ontmoet en gesproken.

Ziektes, ongelukken discrimineren niet. Ze zijn cultuur, status- en grensoverschrijdend.

Hiervandaan wil ik de Koningin, de moeder van prins Friso, zijn echtgenote Mabel, Friso’s dochters, zijn broers en schoonzussen sterkte en kracht toewensen. Op de receptie laat ik alleen mijn blik en mijn moederhart spreken. Woorden schieten toch te kort.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 13 april 2012)

In 1980 waren wij zelf op familiebezoek in Turkije. De mannen in onze familie waren niet politiek actief, wel doodsbang. Het land was tot op het bot verdeeld. Gemiddeld vielen er 22 doden per dag. Aanslagen, gevechten en demonstraties die uitliepen op dodelijke schietpartijen; vaak juist door het ingrijpen van de politie. Zo werd onze neef regelmatig tegengehouden met de vraag: “Ben je rechts of links?” “Ik ben neutraal, ik ben links noch rechts” was geen optie. Volgens zijn heilige overtuiging is hij ‘geholpen’ door God. Een andere neef vertelde hoe hij gegijzeld werd en de loop van een pistool in zijn mond kreeg. Hij kon zich redden door “ik ben rechts”te roepen. De gijzelaars bleken rechtsnationalisten, grijze wolven te zijn.

De geruchten gingen dat het leger nationalistisch gezinde politieke stromingen van wapens voorzag en bij gewelddadigheden onder elkaar rivaliserende groepen niet ingreep. Daarmee een excuus creërend voor een staatsgreep. Goedkope complottheorieën? Nee, later onderzoek heeft uitgewezen dat het leger wel degelijk de strijdende partijen van wapens voorzag.

Jaren heb ik als student in Amsterdam getolkt voor Turkse politieke vluchtelingen: Vakbondsmensen, kunstenaars, zangers, acteurs en ook voor mensen die gevangen hebben gezeten en die gemarteld zijn. Elektroshocks, nagels één voor één uitgetrokken, stokslagen op de voetzolen en andere effectieve, doch ‘onzichtbare’ plekken.

Volgens deze legerbazen moest iedereen Turk zijn, geen dissidente meningen verkondigen, geen sympathie hebben voor socialisme enzovoort.

Bestuurders van de Vredesbeweging en de Vrouwenbeweging werden opgepakt. De voorzitster van de grootste Vrouwenbeweging (IKD) moest vluchten voor haar leven. Na jarenlange ballingschap maakte ze gebruik van een terugkeeroptie. Verder dan de luchthaven van Istanbul kwam ze niet: Ze was persona non grata. Kort daarna overleed ze in ballingschap; haar hart was gestopt door heimwee. Mijn dochters tweede naam is naar haar vernoemd.

Tegenstanders van het proces zeggen dat Evren bracht  in een land waar iedere dag linkse en rechtse jongeren elkaar afmaakten: “Iedereen was toen blij met de staatsgreep. Dit is een poppenkast.”

Het is vrijwel zeker dat de coupplegers worden veroordeeld. Ik hoop dat de oude vrouw en Evren dit nog meemaken.

(Eerder verschenen in De Telegraaf vrijdag 6 april 2012)

Ik zie een bordje met ‘Funda tweede etage’. “Ik kan het niet geloven”, mijn stem slaat over: “hij heeft een verassing geregeld!” Mijn teleurstelling is groot als de ober ons naar een plaatsje beneden aan het water begeleidt.We zitten als mijn lief eindelijk arriveert. “Was het zo moeilijk om een plaats voor de auto te vinden?” Dat was niet echt het probleem, maar toen hij binnen kwam zag hij bij de ingang hetzelfde bordje. In de veronderstelling dat ik vanwege mijn verjaardag toch een zaaltje had gehuurd, volgt hij de aanwijzing en gaat naar boven. Daar ziet hij door de ramen een groep mensen, maar geen bekenden en ook wij zijn er niet. Hij zoekt verder tot hij ons vindt en zegt; “Ik dacht bijna dat jij boven iets had georganiseerd.” Ik ben teleurgesteld. Hoe kon ik ooit denken dat hij mij zou verassen. Blijft de vraag waarom mijn naam dan op de deur staat? “Mama, ga dan kijken!” dringen de kinderen aan.

Ik durf niet maar niemand wil in mijn plaats gaan. Mijn nieuwsgierigheid wint en ik  laat lief en kinderen achter en volg hetzelfde bordje naar boven. Ik aarzel nog even voor de deur. De man die de groep aanspreekt staat met zijn rug naar de deur. Ik doe de deur op een kier en steek mijn hoofd naar binnen: “Hallo, ik ben Funda” een lachsalvo vult de ruimte, de deur wordt verder opengemaakt en ik vervolg: “Ik ben cabaretière”, hilariteit alom: “Ik ben vandaag jarig en ik zag mijn naam op de deur staan en…” drie personen vallen op hun knieën van het lachen, de spreker trekt mij naar binnen en wijst op een bord waarop staat: Wie is Funda? Een man, een vrouw? Een persoon of …? Hij zegt: “Wij zijn hier bijeen om ons af te vragen welke kant wij op willen met Funda? Binnenkort bestaan we 5 jaar en dit is teambuilding met het hele personeel. Wij zijn de huizensite Funda, ben jij de columniste van De Telegraaf?”

“Oh júllie hebben mijn naam gepikt?”

De huizensite funda.nl, leerde ik kennen toen ik zo’n tien jaar geleden een website met mijn naam de lucht in wilde brengen. Helaas, funda.nl, was al vergeven.  Het was een zoektocht naar een geschikt alternatief. Uiteindelijk koos ik voor fundam.nl. Met als consequentie dat ik het altijd moet uitspellen als ik de weg naar mijn website wil wijzen. Hun eerste lustrum mocht ik presenteren. Driehonderd makelaars met partners in gala. “Goedenavond dames en heren: Ik ben Funda”. Ik liet de verwarring een minuut bestaan.

(Eerder verschenen in de Telegraaf 30 maart 2012)

Advocaten, leraren, dokters, politiefunctionarissen, specialisten of medewerkers bij overheidsinstanties; ik heb ze in mijn hoedanigheid als tolk allemaal zien discrimineren. 

Om te beginnen speelden mechanismen als het hebben van een ‘klik’ tussen mij en de ‘specialist’ al een grotere rol dan wij als betrokkenen beseften. Toen ik dat eenmaal doorhad, maakte ik daar gretig gebruik van. Het gedrag en het uiterlijk van de cliënt in kwestie speelde in dat geval een secundaire rol.

Natuurlijk was het de eerste keren schokkend om zoiets mee te maken. Zo tolkte ik voor een Turkse vrouw bij wie baarmoederhalskanker was geconstateerd. Terwijl wij, haar man, zoon en ik, wachtten kwam de specialist met een andere patiënt die borstkanker had naar buiten. Hij troostte haar en nam uitgebreid afscheid. Toen mochten wij naar binnen. Alle contact tussen de Turkse vrouw en de specialist ging via mij. Terwijl zij zich weer mocht aankleden vertelde hij mij dat haar ziekte in een vergevorderd stadium was: zij had nog hooguit zes maanden te leven. Toen ik zei dat ik dit slechte nieuws eerst aan vader en zoon wilde vertellen en dan pas aan de patiënt, nam hij afscheid. Hij troostte noch de patiënt, noch haar familie en zadelde mij op met het slechtnieuws gesprek.

Zaken als cultuurverschillen, berouw tonen, het wel niet aankijken van een rechter, kleding; alles speelt een ‘onbewuste’ rol bij de afweging van de rechter. Discriminatie op etniciteit is relatief. Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat mannen 6,5 keer meer kans hebben een onvoorwaardelijke celstraf te krijgen dan vrouwen.

Discrimineren doen we allemaal. Als alle mensen, maar vooral politierechters voor hun handelen zich daar maar bewust van zijn.

(Eerder verschenen in de Telegraaf vrijdag 16 maart 2012)